Eigenschappen met een y zijn er in het Nederlands nauwelijks. De letter y komt in onze taal vrijwel alleen voor in leenwoorden, en er is geen gangbare Nederlandse karaktereigenschap die met een y begint. Wie er toch een nodig heeft, voor een spelletje, een sollicitatiebrief of een naamgedicht, moet uitwijken naar Engelse leenwoorden zoals "young at heart" of "yolo-mentaliteit", of naar eigenschappen waar een y ín zit: dynamisch, loyaal, sympathiek, analytisch, cynisch, hyperactief en systematisch. Dat is de eerlijke stand van zaken. Hieronder lees je waarom de y zo zeldzaam is, welke woorden je wél kunt inzetten en hoe je er creatief mee omgaat.
Waarom begint bijna geen Nederlands woord met een y?
De y is in het Nederlands een buitenbeentje. In oorspronkelijk Nederlandse woorden wordt de klank die je in het Engels met een y schrijft, meestal met een j geschreven. Denk aan "ja", "jong" en "jaloers". De y bleef over voor woorden die we uit het Grieks, Latijn, Engels of Frans hebben overgenomen, zoals yoga, yoghurt en yacht. Karaktereigenschappen zijn daarentegen vaak oude, inheemse woorden of afleidingen daarvan, en die hebben simpelweg geen y aan het begin.
Wie in een woordenboek kijkt, ziet dat de lijst met y-woorden kort is en vooral uit zelfstandige naamwoorden bestaat. Bijvoeglijke naamwoorden, en dat zijn eigenschappen meestal, zijn bijna afwezig. Meer over de geschiedenis en het gebruik van de letter lees je op Wikipedia. Voor de officiële spelling van Nederlandse woorden kun je terecht bij de Woordenlijst Nederlandse Taal.
Welke eigenschappen met een y bestaan er dan wel?
Strikt genomen zijn er een paar opties, al zijn ze allemaal geleend of gekunsteld. "Yogisch" is een bijvoeglijk naamwoord dat je zou kunnen gebruiken voor iemand die rustig en beheerst is, maar het is geen gangbare karaktereigenschap. "Young at heart" is Engels, maar wordt in Nederlandse teksten wel begrepen als jong van geest. "Yuppie-achtig" of "yolo" zijn eerder een levensstijl dan een eigenschap. In een spelletje worden zulke woorden meestal wel geaccepteerd, zeker als iedereen aan tafel het erover eens is.
- Young at heart (jong van geest, speels, nieuwsgierig).
- Yogisch (kalm, beheerst, in balans).
- Yolo-mentaliteit (spontaan, impulsief, avontuurlijk).
- Yes-persoon (positief ingesteld, zegt snel ja op nieuwe dingen).
Meer dan dit is het eerlijk gezegd niet. Wie een lijst tegenkomt met tientallen "eigenschappen met een y", mag ervan uitgaan dat er flink is gerekt.
Welke eigenschappen hebben een y in het midden?
Hier wordt het interessanter, want er zijn behoorlijk wat bruikbare eigenschappen met een y ergens in het woord. Ze komen bijna allemaal uit het Grieks of Latijn en worden in het Nederlands veel gebruikt, ook in sollicitatiebrieven en beoordelingen.
- Dynamisch: energiek, in beweging, past zich makkelijk aan.
- Loyaal: trouw aan mensen, afspraken en organisaties.
- Sympathiek: aardig, prettig in de omgang.
- Analytisch: doordacht, kan problemen ontleden.
- Systematisch: werkt volgens een vaste, logische aanpak.
- Empathisch: leeft zich in anderen in.
- Cynisch: kritisch, wantrouwend tegenover goede bedoelingen.
- Hyperactief: heel druk, moeilijk stil te zitten.
- Pragmatisch (met een a, maar vaak gezocht in dezelfde adem): praktisch, oplossingsgericht.
Voor een spelletje als "eigenschappen met een letter" is de afspraak dus belangrijk: telt alleen de beginletter, of ook een letter ergens in het woord? Met die laatste variant heb je bij de y opeens ruime keus.
Hoe gebruik je dit bij een sollicitatie of beoordeling?
In een sollicitatiebrief gaat het niet om de letter maar om de betekenis. Eigenschappen als loyaal, analytisch, dynamisch en empathisch zijn bruikbaar, mits je ze onderbouwt met een voorbeeld. "Ik ben analytisch" zegt weinig; "ik heb vorig jaar het roosterprobleem van onze afdeling in kaart gebracht en een oplossing voorgesteld die nu wordt gebruikt" laat zien wat je bedoelt. Kies twee of drie eigenschappen die echt bij je passen en bij de functie, in plaats van een hele lijst.
Tips over solliciteren en het beschrijven van je eigenschappen vind je bij het UWV. Werkgevers in de regio Den Bosch en omgeving vragen in vacatures vaak om eigenschappen als flexibel, zelfstandig en communicatief, en daar hoort geen y bij. Dat is geen probleem: laat de letter los en focus op wat je te bieden hebt.
Wat doe je in een spel of bij een naamgedicht met een y?
Bij spelletjes als Pim Pam Pet of een lettergedicht voor iemand met een y in de naam (Yara, Yvonne, Youri, Yassin) is creativiteit toegestaan. Gebruik een Engels woord dat iedereen kent, zoals "young at heart" of "yes-persoon", of maak een samenstelling: "yoga-rustig", "yoghurt-zacht". Voor een naamgedicht mag je de y ook laten staan voor een zin die met "ja" klinkt, want de uitspraak van de y aan het begin van een woord lijkt op die van de j. Meestal wordt daar hartelijk om gelachen en dat is precies de bedoeling.
Wie een woordenboek of spellingsgids nodig heeft om een discussie te beslechten, kan terecht bij Van Dale. Daar zie je meteen hoe kort de lijst met y-woorden is en waarom de letter in Nederlandse spelletjes vaak wordt overgeslagen, net als de q en de x.
Wat is de conclusie over eigenschappen met een y?
Er is geen echte Nederlandse karaktereigenschap die met een y begint. De enige opties zijn leenwoorden en creatieve constructies zoals "young at heart" of "yogisch". Wie de regels wat ruimer neemt en de y ook in het midden van het woord accepteert, heeft ineens een mooie reeks: dynamisch, loyaal, sympathiek, analytisch, systematisch, empathisch. Voor spelletjes is het een kwestie van afspraken maken, en voor sollicitaties is de letter niet belangrijk maar de onderbouwing wel. Zo blijft de y een zeldzame letter, maar zeker geen onbruikbare.