10 redenen om te stoppen met social media passen eigenlijk heel goed bij een Bourgondische stad als Den Bosch, waar het leven zich afspeelt op het terras, in de kroeg en langs de Binnendieze, en niet op een schermpje. De tien redenen op een rij: je slaapt beter, je piekert minder, je hebt meer tijd, je concentreert je beter, je geeft minder geld uit aan dingen die een advertentie je aanpraat, je gegevens blijven van jou, je leest minder onzin, je spreekt mensen weer in het echt, je stopt met jezelf vergelijken met anderen en je bepaalt zelf weer waar je aandacht naartoe gaat. Geen van die redenen vraagt om een ingewikkelde theorie. Ze volgen uit wat onderzoekers de afgelopen jaren over schermgebruik hebben vastgesteld en uit wat vrijwel iedereen merkt die het een maand probeert. Hieronder werken we ze uit, met een paar Bossche voorbeelden erbij.
Wat doet social media met je gezondheid?
De eerste drie redenen gaan over je lijf en je hoofd. Slaap is de meest directe. Wie in bed scrolt, slaapt later en minder diep, en dat merk je de volgende dag in je humeur en je concentratie. Het RIVM ziet in zijn gezondheidsmonitors dat een groot deel van de jongeren en jongvolwassenen slecht slaapt, en schermgebruik laat op de avond is daarin een vaste factor.
Daarnaast is er het piekeren. Social media houden je in een staat van permanente vergelijking en lichte onrust: wie heeft er gereageerd, wat heb ik gemist, waarom was ik niet uitgenodigd? Het Nederlands Jeugdinstituut, nji.nl, vat het onderzoek naar jongeren en mentale gezondheid samen en wijst op het verband tussen problematisch social-mediagebruik en meer stress en somberheid. En dan is er nog de pure tijd: uren per week die je terugkrijgt zodra de apps van je telefoon zijn.
Wat scheelt het voor je portemonnee en je privacy?
Reden vier en vijf. Social media zijn gratis, maar jij betaalt met je aandacht en je gegevens. Alles wat je bekijkt en liket wordt gebruikt om advertenties op je af te stemmen, en die advertenties werken. Een deel van de aankopen die je doet, van een jas tot een citytrip, is terug te voeren op iets dat je toevallig voorbij zag komen. Zonder die stroom beelden koop je bewuster en geef je minder impulsief uit.
Je privacy is reden vijf. De Autoriteit Persoonsgegevens legt uit hoeveel platforms over je verzamelen en welke rechten je hebt om dat in te zien of te laten wissen. De meest effectieve manier om minder data weg te geven is om er niet meer te zijn. Een account verwijderen is bij de meeste platforms in een paar stappen gedaan, al proberen ze je onderweg nog een paar keer te overtuigen om te blijven.
Waarom zie je zonder social media een eerlijker beeld van de wereld?
Reden zes en zeven. Een algoritme toont je wat de meeste reacties oplevert, en dat is zelden het meest genuanceerde bericht. Ophef en boosheid winnen het van feiten. Zo krijg je een vertekend beeld van wat er speelt, ook lokaal. Een discussie over parkeren in de binnenstad of over de bouwplannen rond het station ziet er op social media heel anders uit dan in de raadszaal of op straat. Wie zijn nieuws bij een paar betrouwbare bronnen haalt, is beter op de hoogte en minder vaak boos om niets. Praktische tips voor het beoordelen van bronnen vind je op mediawijsheid.nl.
Daar komt reden zeven uit voort: je spreekt mensen weer echt. In Den Bosch is dat geen straf. De stad heeft een van de gezelligste binnensteden van het land, met de Parade, de Markt en de kroegen in de Korte Putstraat als vanzelfsprekende ontmoetingsplekken. Een uur op een terras met een vriend geeft meer dan honderd likes op een foto van datzelfde terras.
Hoe verandert je concentratie en je zelfbeeld?
Reden acht is je concentratie. Elke melding onderbreekt je, en na elke onderbreking kost het tijd om de draad weer op te pakken. De Hersenstichting besteedt veel aandacht aan hoe het brein lijdt onder voortdurende afleiding en waarom diepe aandacht nodig is om iets echt te leren of af te maken. Wie stopt met social media merkt vaak binnen een paar weken dat een boek of een werkdag weer rustiger verloopt.
Reden negen is het vergelijken. Social media tonen de hoogtepunten van anderen: de vakantie, de promotie, het perfecte gezin op de perfecte foto. Niemand plaatst de saaie dinsdag of de ruzie in de keuken. Dat voortdurende vergelijken maakt onzeker en ontevreden, terwijl je eigen leven er meestal prima uitziet als je het niet naast dat van anderen legt.
Hoe begin je ermee en hoe houd je het vol?
Reden tien is de belangrijkste: je krijgt de regie over je eigen aandacht terug. Apps zijn ontworpen om je zo lang mogelijk vast te houden. Wie stopt, kiest zelf waar de tijd heen gaat. Praktisch werkt dit het best:
- Verwijder de apps van je telefoon, ook als je je account nog even aanhoudt.
- Zet alle meldingen uit en leg je telefoon 's avonds buiten de slaapkamer.
- Laat je vrienden en familie weten hoe ze je wel kunnen bereiken.
- Plan de vrijgekomen tijd in: een wandeling langs de Dommel, een avond in de stad, een boek.
- Geef het een maand en kijk dan pas of je iets mist.
Houd je één kanaal aan voor de voetbalclub of de carnavalsvereniging, prima, maar check het op vaste momenten in plaats van de hele dag. Meer achtergrond over de stad en alles wat je er zonder telefoon kunt doen vind je op Wikipedia. De meeste mensen die een maand volhouden, gaan niet meer terug. Niet omdat het moet, maar omdat ze het niet missen.